allesfrans.com

  • De bus betalen met je smartphone

    Ook in de stad Moulins is het inmiddels mogelijk.

  • Kan de Franse justitie de zaak van het milieu vooruithelpen?

    Vier Franse verenigingen hebben justitie gevraagd een uitspraak te doen over de verantwoordelijkheid van de Franse staat inzake klimaatverandering.
  • Wie blijven verstookt van snel internet?

    Ondanks de voortschrijdende glasvezeldekking zullen veel huishoudens waarschijnlijk lang moeten wachten op een zeer snel internet, of zelfs op een goede  (...)

  • De bus betalen met je smartphone

    Ook in de stad Moulins is het inmiddels mogelijk.

  • Kan de Franse justitie de zaak van het milieu vooruithelpen?

    Vier Franse verenigingen hebben justitie gevraagd een uitspraak te doen over de verantwoordelijkheid van de Franse staat inzake klimaatverandering.
  
BeginpaginaFranse taalRaar, maar vreemdFranse samengestelde woorden

Franse samengestelde woorden

dinsdag 18 december 2018, door Hanjo

Sommige Franse woorden kunnen geen eigen leven leiden. Ze hebben een ander woord nodig! We geven een paar voorbeelden, maar misschien ken jij er meer...

Het vorige artikel in deze rubriek: Curiosa van de Franse taal
Beoordeling:
1 stem
Bezoeken: 89
  • Druk dit artikel af
  • Email
  • Reactie
  • RSS
Wat is de basiseenheid van een woordenschat? "Dat is het woord" ben je geneigd om spontaan te antwoorden.

"Les petits ruisseaux font les grandes rivières." - In het Frans zeven woorden, zeven eenheden.

"Kleine beekjes maken grote rivieren." - In het Nederlands zes woorden, zes eenheden.

En een woordenboek is de verzameling van grafische woorden.

Maar een lexicale eenheid is niet altijd een enkel woord. Sommige woorden hebben een ander woord of andere woorden nodig om te bestaan. We geven een paar voorbeelden.

Saur

Het woord staat in het Franse woordenboek, maar is onlosmakelijk verbonden aan een ander woord: hareng, ofwel haring, de vis. Een "hareng saur" is een bokking, een gerookte en gezouten haring.

Hère

Een hère is een hertkalf[1], maar het vormt ook een lexicale eenheid met het woord pauvre. Een pauvre hère is een arme drommel.

Hui

Heb je weleens stil gestaan bij dit woord dat je vandaag misschien al gebruikt hebt...
Het eerste deel lijkt niet zo moeilijk: "au jour d’", op de dag van.
Maar waar komt die "hui" vandaan?

Het woordje hui staat niet onder de letter H in het Franse woordenboek. We moeten ervoor naar het Latijn, want net als bij vele andere Franse woorden ligt daar de oorsprong. Het komt van hodie wat betekent... "de huidige dag". Eigenlijk is aujourd’hui dus een pleonasme! Maar sommige Fransen maken het nog erger, want au jour d’aujourd’hui is een niet ongebruikelijke zegswijze.

Samenvoegingen

Voegen we meerdere woorden die ook zelfstandig bestaan samen, dan gebeurt dat meestal door middel van een koppelstreepje, ofwel een trait d’union, zoals in:

  • un pot-au-feu, een stoofpot;
  • un fait-tout, een kookpan;
  • un porte-documents, een actetas;
  • un porte-parole, een woordvoerder of een spreekbuis;
  • un porte-monnaie, een portemonnee.

En vaak slijt dat streepje in de loop der tijd weg, zoals in:

  • un portefeuille (maar geen portemonnaie!;
  • un portemanteau, een kapstok;
  • un faitout, een meer recente schrijfwijze van un fait-tout.

Maar dat koppelstreepje wordt niet consequent toegepast. Kijk maar:

  • wagon-lit;
  • chemin de fer;
  • pomme de terre;
  • chaise longue;
  • en wat dacht je van het streepje zelf: trait d’union.
 
De Franse taal is niet zo creatief als de Nederlandse, waarin je diverse woorden aan elkaar kunt plakken tot een nieuw woord, zoals in "gasverwarmingsmonteur".

Het omgekeerde is eerder het geval. Want mocht je denken dat het woord "démolir" (slopen) samengesteld is uit twee delen, dan zou je ook "remolir" kunnen verzinnen. Het woord bestaat niet (remodelage bestaat overigens wel!).

Wat wel gebeurt is het toevoegen van een voorvoegsel, zoals super-, pré-, co- of anti- in supermarché, préretraite, cohabitation of antibrouillard. Ook de suffix wordt gebruikt, waarbij het toevoegsel -ier wel het bekendst is, bijvoorbeeld bij de namen van fruitbomen en beroepen. Ze worden dérivés genoemd, afgeleiden.

Er bestaat geen eenduidige term voor dit type lexicale eenheid; alle grammaticale klassen zijn vertegenwoordigd. Er zijn:

  • mots composés, samengestelde woorden. Zo is timbre, (postzegel) de verkorte vorm van het samengestelde woord timbre-poste. Andere voorbeelden zijn rouge tomate, tomaatrood of rouge sang, bloedrood.
  • locutions verbales, verbale zegswijzen, waarvan er vele bestaan rond het werkwoord faire, zoals in faire une collection, waarvoor je ook collectionner kunt gebruiken.
  • locutions grammaticales, grammaticale zegswijzen met bijwoordelijke bepalingen, voorzetsels of voegwoorden.

Voetnoten:

[1het woord hère is afgeleid uit het Nederlands

 

Het volgende artikel in deze rubriek:

Reacties
Reacties

Allesfrans, ook voor:
  • Medisch

    Naar de dokter, de specialist, het ziekenhuis. Hoe werkt de zorgverzekering en hoe kom ik aan een nieuwe bril?

  • Allier (Bourbonnais)

    Allier is het meest noordelijke van de departementen van de regio Auvergne-Rhône-Alpes.

  • Energie

    Elektriciteit, olie, gas, kolen, zonne-energie, maar ook water.

  • Werk en inkomen

    Werken in Frankrijk. Wat weten wij erover?

Allesfrans, ook voor:
  • Allier (Bourbonnais)

    Allier is het meest noordelijke van de departementen van de regio Auvergne-Rhône-Alpes.

  • Werk en inkomen

    Werken in Frankrijk. Wat weten wij erover?

  • Belastingen

    Met welke Franse belastingen heb je te maken en met welke in je vaderland.

© allez-allier/allesfrans 2008-2019 | SPIP | Plan | Mention |